Τι κάνει η μέθοδος και τι δεν κάνει.
Σε πιλοτική εφαρμογή του συστήματος Pine T Pro Ball για τον περιορισμό της πιτυοκάμπης προχώρησε ο Δήμος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης στις Δημοτικές Αθλητικές Εγκαταστάσεις της Βουλιαγμένης, οι οποίες περιλαμβάνουν γήπεδα ποδοσφαίρου και μπάσκετ. Στόχος της παρέμβασης είναι η σταδιακή μείωση του πληθυσμού της κάμπιας του πεύκου και, κατ’ επέκταση, του κινδύνου έκθεσης παιδιών, αθλητών, κατοίκων και κατοικίδιων στις αλλεργιογόνες τρίχες της.
Παρά τον εντυπωσιακό τρόπο εφαρμογής, τα συνεργεία δεν «πυροβολούν» τις κάμπιες. Χρησιμοποιούν αεροβόλο εκτοξευτή τύπου paintball για να τοποθετήσουν ψηλά στους κορμούς και στην κόμη των πεύκων ειδικά σφαιρίδια που περιέχουν συνθετική φερομόνη φύλου. Κατά την πρόσκρουση, τα σφαιρίδια σπάνε και απελευθερώνουν το περιεχόμενό τους. Το νερό εξατμίζεται μέσα σε λίγες ώρες και στο δέντρο παραμένει ένα λεπτό στρώμα μικροενθυλακωμένης φερομόνης, η οποία διαχέεται σταδιακά στον αέρα.
Η ουσία μιμείται το φυσικό χημικό σήμα που εκπέμπουν οι θηλυκές πεταλούδες της πιτυοκάμπης για να προσελκύσουν τα αρσενικά. Όταν η ατμόσφαιρα γύρω από τα πεύκα γεμίσει με πολλά τεχνητά ίχνη της ίδιας φερομόνης, τα αρσενικά αποπροσανατολίζονται και δυσκολεύονται να εντοπίσουν τα πραγματικά θηλυκά. Περιορίζονται έτσι τα επιτυχημένα ζευγαρώματα, η εναπόθεση αυγών στις πευκοβελόνες και, τελικά, ο αριθμός των νέων καμπιών και των χειμερινών φωλιών.
Η μέθοδος, επομένως, είναι προληπτική και όχι εξοντωτική. Δεν σκοτώνει τις κάμπιες που υπάρχουν ήδη, δεν απομακρύνει τις υπάρχουσες φωλιές και δεν εξουδετερώνει τις αλλεργιογόνες τρίχες που έχουν παραμείνει στα δέντρα ή στο έδαφος. Το όφελος για τους χρήστες των αθλητικών εγκαταστάσεων δεν είναι άμεσο, αλλά αναμένεται να φανεί στην επόμενη γενιά του εντόμου, με τη μείωση των φωλιών και των καμπιών κατά τους επόμενους μήνες.
Η αποτελεσματικότητα της παρεμπόδισης σύζευξης έχει καταγραφεί επιστημονικά. Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το 2015 έως το 2017 σε αστικές και περιαστικές περιοχές της Ελλάδας και της Ιταλίας, καταγράφηκαν συνολικά 70 αρσενικές πεταλούδες στις περιοχές όπου εφαρμόστηκε η μέθοδος, έναντι 780 στις περιοχές ελέγχου. Αντίστοιχα, εντοπίστηκαν 13 χειμερινές φωλιές στις περιοχές εφαρμογής, έναντι 147 στις περιοχές όπου δεν είχε γίνει παρέμβαση. Τα αποτελέσματα τεκμηριώνουν την αποτελεσματικότητα της γενικότερης μεθόδου παρεμπόδισης σύζευξης με φερομόνες, όχι όμως αυτομάτως την επιτυχία της συγκεκριμένης πιλοτικής εφαρμογής στη Βουλιαγμένη.
Σύμφωνα με την επίσημη ελληνική άδεια του Pine T Pro Ball, το προϊόν χρησιμοποιείται αποκλειστικά από επαγγελματίες και εφαρμόζεται μία φορά τον χρόνο, πριν από την εμφάνιση και την έναρξη πτήσης των ενήλικων εντόμων. Στις αστικές περιοχές προβλέπεται ένα σφαιρίδιο ανά μέτρο ύψους και ανά δέντρο, ενώ σε δασικές εκτάσεις η εγκεκριμένη δόση είναι 40 σφαιρίδια ανά στρέμμα. Τα σφαιρίδια πρέπει να εκτοξεύονται στο εσωτερικό της κόμης, σε ύψος μεγαλύτερο των έξι μέτρων ή στην κορυφή του δέντρου, κατά προτίμηση στη νότια ή νοτιοδυτική πλευρά. Η εφαρμογή πρέπει να γίνεται χωρίς βροχή και εφόσον δεν προβλέπονται βροχοπτώσεις μέσα στις επόμενες 12 ώρες.
Η παρουσίαση της παρέμβασης ως «100% βιολογικής» και «πλήρως ασφαλούς χωρίς καμία όχληση» χρειάζεται, πάντως, διευκρίνιση. Το προϊόν αποφεύγει τον γενικευμένο ψεκασμό με εντομοκτόνα και δρα επιλεκτικά στη συγκεκριμένη κατηγορία εντόμου, ωστόσο αποτελεί εγκεκριμένο βιοκτόνο και περιέχει συνθετική δραστική ουσία. Η επίσημη άδεια το χαρακτηρίζει πολύ τοξικό για τους υδρόβιους οργανισμούς, με μακροχρόνιες επιπτώσεις, και προβλέπει συγκεκριμένα μέτρα προστασίας.
Κατά την εφαρμογή πρέπει να δημιουργείται και να σημαίνεται περίμετρος ασφαλείας περίπου δέκα μέτρων, χωρίς παρουσία κοινού, ενώ οι εργαζόμενοι οφείλουν να φορούν γάντια. Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας πρέπει να ελέγχεται το έδαφος και να συλλέγονται όσα σφαιρίδια ή υπολείμματα δεν έσπασαν πάνω στα δέντρα. Προβλέπεται επίσης ενημέρωση του κοινού πριν και μετά την εφαρμογή. Συνεπώς, η μέθοδος δεν απαιτεί μακροχρόνιο κλείσιμο των εγκαταστάσεων, αλλά κατά τη διάρκεια των εκτοξεύσεων οι δραστηριότητες μέσα στην περίμετρο ασφαλείας δεν μπορούν να συνεχίζονται κανονικά.
Για να αξιολογηθεί η συγκεκριμένη δράση στη Βουλιαγμένη, απαιτούνται στοιχεία που μέχρι στιγμής δεν έχουν δημοσιοποιηθεί: η ακριβής ημερομηνία εφαρμογής, ο αριθμός και το ύψος των πεύκων, η συνολική έκταση που καλύφθηκε, η ποσότητα των σφαιριδίων, το αρχικό επίπεδο προσβολής και ο τρόπος με τον οποίο θα μετρηθούν τα αποτελέσματα. Ιδιαίτερη σημασία έχει ο χρόνος εφαρμογής, καθώς τα σφαιρίδια πρέπει να τοποθετούνται πριν από την κύρια πτήση των ενήλικων πεταλούδων. Η ανακοίνωση δημοσιοποιήθηκε τον Αύγουστο, χωρίς να διευκρινίζεται αν η επέμβαση πραγματοποιήθηκε τότε ή σε προγενέστερο χρόνο και αν προηγήθηκε τοπική παρακολούθηση του πληθυσμού.
Το Pine T Pro Ball αποτελεί μια στοχευμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη μέθοδο περιορισμού της αναπαραγωγής της πιτυοκάμπης, με σαφώς μικρότερη έκθεση του κοινού και του οικοσυστήματος σε σχέση με έναν γενικευμένο εντομοκτόνο ψεκασμό. Δεν αποτελεί, όμως, άμεση θεραπεία για τις υπάρχουσες κάμπιες και φωλιές ούτε μπορεί να αξιολογηθεί μόνο από την πραγματοποίηση της εφαρμογής. Η πραγματική επιτυχία της πιλοτικής δράσης θα κριθεί από την καταμέτρηση των νέων φωλιών και τη σύγκριση των αποτελεσμάτων με τα σημερινά επίπεδα προσβολής.