Στις 2 Αυγούστου 2026, ο ευρωπαϊκός κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη, γνωστός ως AI Act, εισέρχεται στη φάση της ουσιαστικής επιβολής του: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί πλέον να επιβάλλει κυρώσεις στις επιχειρήσεις που παραβιάζουν τους νέους κανόνες διαφάνειας για τα chatbots και το περιεχόμενο που παράγεται από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης.
Δύο χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του, ο ευρωπαϊκός κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει χαρακτήρα. Από την Κυριακή 2 Αυγούστου, το Ευρωπαϊκό Γραφείο Τεχνητής Νοημοσύνης και οι αρμόδιες εθνικές αρχές μπορούν να διεξάγουν έρευνες, να ζητούν έγγραφα και να επιβάλλουν βαριά πρόστιμα στις επιχειρήσεις που παραβιάζουν τη νομοθεσία. Είτε πρόκειται για chatbots που αποκρύπτουν ότι δεν είναι άνθρωποι είτε για deepfakes χωρίς σχετική επισήμανση ή για μεγάλα μοντέλα παραγωγικής ΤΝ που παραβλέπουν τα πνευματικά δικαιώματα, μια ολόκληρη πλευρά της ψηφιακής μας καθημερινότητας υπόκειται πλέον σε πραγματικές κυρώσεις. Οι αυστηρότερες υποχρεώσεις, οι οποίες αφορούν τα συστήματα υψηλού κινδύνου, έχουν μετατεθεί για το 2027.
Τι αλλάζει πραγματικά στην ψηφιακή καθημερινότητά σας με τον AI Act
Από την Κυριακή, με την εφαρμογή του AI Act, όταν ένα chatbot ή ένας ψηφιακός βοηθός σάς απαντά, θα πρέπει να σας ενημερώνει για τη φύση του, εκτός αν αυτή είναι ήδη προφανής. Οι εικονικοί βοηθοί που προσποιούνται ότι είναι άνθρωποι χωρίς να αποκαλύπτουν την πραγματική τους ταυτότητα δεν μπορούν πλέον, τουλάχιστον επισήμως, να κρύβονται. Το ίδιο ισχύει για τα εργαλεία που αναλύουν τα συναισθήματά σας ή σας κατατάσσουν βάσει βιομετρικών χαρακτηριστικών, όπως το πρόσωπο ή η φωνή. Μολονότι η χρήση τους στους χώρους εργασίας απαγορεύεται από το 2025, σε άλλους τομείς θα πρέπει να σας προειδοποιούν πριν από οποιαδήποτε ανάλυση.
Η απαίτηση αυτή ισχύει και για το περιεχόμενο που παράγεται από ΤΝ. Κάθε εικόνα, κείμενο, ηχητικό αρχείο ή βίντεο που δημιουργείται από μηχανή θα πρέπει πλέον να φέρει μια αόρατη ψηφιακή σήμανση, ενσωματωμένη στα δεδομένα του αρχείου, την οποία μπορούν να ανιχνεύσουν εξειδικευμένα προγράμματα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να παραμένει δυνατή η αναγνώριση ενός τεχνητά παραγόμενου περιεχομένου ακόμη και όταν αυτό αναδημοσιεύεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μακριά από την αρχική πηγή του. Παράλληλα, οριστικοποιείται ένα ορατό σήμα με τα γράμματα «ΤΝ», ώστε το συγκεκριμένο περιεχόμενο να αναγνωρίζεται με μια ματιά.
Υπάρχουν, πάντως, καλά νέα για τις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν ήδη τέτοια συστήματα. Όσες χρησιμοποιούσαν σύστημα παραγωγικής ΤΝ πριν από τις 2 Αυγούστου έχουν προθεσμία έως τις 2 Δεκεμβρίου για να προσθέσουν αυτή την ψηφιακή σήμανση στο περιεχόμενό τους, χωρίς να κινδυνεύουν με άμεσες κυρώσεις. Πρόκειται για μια ευπρόσδεκτη παράταση, καθώς μέχρι πριν από λίγους μήνες η ακριβής τεχνική μέθοδος δημιουργίας της αόρατης σήμανσης εξακολουθούσε να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης μεταξύ εμπειρογνωμόνων, εκπροσώπων της βιομηχανίας και ρυθμιστικών αρχών.
Ο AI Act επιβάλλει κανόνες διαφάνειας στα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούνται και διατίθενται στην Ευρώπη. © Ilia Levchenko / Shutterstock
Ποιος θα επιβάλει τους κανόνες και με ποια μέσα;
Απέμενε, βέβαια, να διευκρινιστεί ποιος θα πραγματοποιεί τους ελέγχους και ποιος θα τιμωρεί τους παραβάτες. Οι Βρυξέλλες δημιούργησαν έναν ειδικό «χωροφύλακα», το Ευρωπαϊκό Γραφείο ΤΝ, το οποίο είναι αρμόδιο για την επιβολή κυρώσεων στους κατασκευαστές των μεγάλων συστημάτων παραγωγικής ΤΝ, όπως εκείνα που βρίσκονται πίσω από τα chatbots, καθώς και στους παρόχους συστημάτων ΤΝ που είναι ενσωματωμένα στις μεγαλύτερες διαδικτυακές πλατφόρμες.
Για τις υπόλοιπες περιπτώσεις, η εποπτεία ανατίθεται στις αρμόδιες αρχές κάθε χώρας. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, εξακολουθεί να διαμορφώνεται ένα δίκτυο 17 τομεακών ρυθμιστικών αρχών, με επικεφαλής από τον Φεβρουάριο την Εθνική Επιτροπή Πληροφορικής και Ελευθεριών, γνωστή ως CNIL. Θα υπάρχει επίσης ξεχωριστός εποπτικός φορέας για τα ίδια τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα.
Το ύψος των προστίμων θα μπορούσε να λειτουργήσει αποτρεπτικά για πολλές επιχειρήσεις. Για τις σοβαρότερες παραβάσεις, όπως η ψυχολογική χειραγώγηση των πολιτών από ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης ή η κοινωνική βαθμολόγησή τους για λογαριασμό ενός κράτους, το πρόστιμο μπορεί να φτάσει τα 35 εκατομμύρια ευρώ ή το 7% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών της επιχείρησης, ανάλογα με το ποιο ποσό είναι υψηλότερο. Για τις υπόλοιπες παραβάσεις, ιδίως εκείνες που συνδέονται με τα μεγάλα μοντέλα ΤΝ γενικού σκοπού που τροφοδοτούν τους εικονικούς βοηθούς, το ανώτατο όριο φτάνει τα 15 εκατομμύρια ευρώ ή το 3% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών, ανάλογα και πάλι με το ποιο ποσό είναι υψηλότερο.
Επειδή, όμως, οι Βρυξέλλες δεν μπορούν να εποπτεύουν τα πάντα μόνες τους, θα στηριχθούν σε τρεις μηχανισμούς. Ο πρώτος προβλέπει την ενεργό συμμετοχή των πολιτών: οποιοσδήποτε μπορεί να αναφέρει μια πιθανή παράβαση μέσω ειδικού διαδικτυακού εργαλείου υποβολής καταγγελιών. Ο δεύτερος είναι ένας εμπιστευτικός δίαυλος που προστατεύει τους εργαζομένους οι οποίοι επιθυμούν να καταγγείλουν αμφιλεγόμενες πρακτικές του εργοδότη τους χωρίς να φοβούνται αντίποινα. Τέλος, συγκροτήθηκε επιτροπή αποτελούμενη από 60 ανεξάρτητους επιστήμονες, οι οποίοι θα βοηθούν τις ρυθμιστικές αρχές να αντιμετωπίζουν τα πιο σύνθετα τεχνικά ζητήματα.
Οι κυρώσεις μπορεί να είναι ιδιαίτερα βαριές για τις επιχειρήσεις που δεν θα συμμορφωθούν με τον κανονισμό για την ΤΝ. © RaffMaster / Shutterstock
Οι ρυθμίσεις που δεν εφαρμόζονται ακόμη
Καθησυχαστείτε ή ανησυχήστε — εξαρτάται από την οπτική του καθενός. Οι αυστηρότερες υποχρεώσεις αφορούν τα συστήματα ΤΝ που χαρακτηρίζονται «υψηλού κινδύνου», επειδή επηρεάζουν σημαντικές αποφάσεις στη ζωή των ανθρώπων, όπως η αυτοματοποιημένη επιλογή προσωπικού ή η αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας. Οι υποχρεώσεις αυτές δεν εφαρμόζονται ακόμη. Οι Βρυξέλλες έχουν δώσει παράταση έως τον Δεκέμβριο του 2027, ακόμη και έως τον Αύγουστο του 2028 για συστήματα ΤΝ που είναι ήδη ενσωματωμένα σε προϊόντα τα οποία υπόκεινται σε ειδικό κανονιστικό πλαίσιο, όπως τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα και τα συνδεδεμένα παιχνίδια.
Ένα ακόμη σημαντικό ορόσημο έχει ήδη τοποθετηθεί στο ημερολόγιο. Από τις 2 Δεκεμβρίου, δύο ιδιαίτερα σοβαρές πρακτικές θα απαγορεύονται ρητά στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η πρώτη αφορά συστήματα ΤΝ που μπορούν να δημιουργούν πλαστές γυμνές εικόνες υπαρκτού προσώπου χωρίς τη συγκατάθεσή του, πρακτική γνωστή ως «nudification» ή ψηφιακή απογύμνωση. Η δεύτερη αφορά συστήματα που παράγουν εικόνες σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Πρόκειται για ένα ισχυρό, αν και κάπως καθυστερημένο, μήνυμα των νομοθετών, οι οποίοι δεν περίμεναν την εφαρμογή των ευρύτερων κανόνων για τα συστήματα υψηλού κινδύνου προκειμένου να αντιμετωπίσουν αυτές τις απαράδεκτες πρακτικές.
Ένδειξη ότι η διαδικασία έχει ήδη προχωρήσει αποτελεί και το γεγονός ότι περισσότεροι από 180 οργανισμοί υπέγραψαν οικειοθελώς τον κώδικα καλών πρακτικών που εκπονήθηκε με πρωτοβουλία των Βρυξελλών. Πρόκειται για έναν οδηγό που εξηγεί αναλυτικά πώς μπορούν να εφαρμόζονται στην πράξη οι κανόνες διαφάνειας, προτού ακόμη η νομοθεσία καταστήσει υποχρεωτική τη συμμόρφωση. Αυτό αφήνει να εννοηθεί ότι η βιομηχανία της τεχνολογίας θα μπορούσε, αυτή τη φορά, να ακολουθήσει τους κανόνες χωρίς να περιμένει το «μαστίγιο» των κυρώσεων. Μένει να φανεί αν αυτή η δυναμική θα διατηρηθεί όταν επιβληθούν τα πρώτα πραγματικά πρόστιμα.
Πηγή: clubic.com