Γράφει ο Παναγιώτης Κόνσουλας,
Οικονομολόγος-Πολιτικός Επιστήμονας
Ακούστε αυτό το άρθρο
Ο εξωδικαστικός μηχανισμός ρύθμισης οφειλών σχεδιάστηκε ως μια καινοτόμος λύση για την αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους, βασισμένη σε αντικειμενικά δεδομένα και αυτοματοποιημένες διαδικασίες. Στον πυρήνα του βρίσκεται ένας αλγόριθμος που αξιολογεί τα οικονομικά στοιχεία κάθε οφειλέτη και προτείνει ρυθμίσεις με χαμηλές μηνιαίες δόσεις και μεγάλη διάρκεια αποπληρωμής, η οποία μπορεί να φτάνει ακόμη και τις 420 δόσεις. Στόχος ήταν η δημιουργία βιώσιμων λύσεων που θα επιτρέπουν στους πολίτες να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους χωρίς να εξοντώνονται οικονομικά.
Ωστόσο, η πραγματικότητα που διαμορφώνεται στην αγορά απέχει σημαντικά από αυτή τη φιλοσοφία. Οι servicers των funds, που έχουν αναλάβει τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, εμφανίζονται να αγνοούν τις προτάσεις του αλγορίθμου και να επιβάλλουν δικούς τους όρους ρύθμισης. Αντί για μακροχρόνιες διευκολύνσεις, ζητούν πλήρη αποπληρωμή των οφειλών μέσα σε τρία ή τέσσερα χρόνια, με δόσεις που για τον μέσο οφειλέτη είναι πρακτικά αδύνατο να καταβληθούν.
Η στάση αυτή δημιουργεί μια προφανή αντίφαση. Από τη μία πλευρά, το κράτος θεσπίζει ένα εργαλείο που υπόσχεται δίκαιες και βιώσιμες ρυθμίσεις, και από την άλλη, οι διαχειριστές των απαιτήσεων λειτουργούν με καθαρά εισπρακτική λογική, παρακάμπτοντας την ουσία του μηχανισμού. Το αποτέλεσμα είναι ο οφειλέτης να βρίσκεται εγκλωβισμένος ανάμεσα σε δύο πραγματικότητες: την θεωρητική προστασία και την πρακτική ασφυξία.
Δεν πρόκειται απλώς για διαφορετικές προσεγγίσεις. Πρόκειται για μια δομική στρέβλωση που υπονομεύει την αξιοπιστία του εξωδικαστικού μηχανισμού. Όταν οι προτάσεις που παράγονται με αντικειμενικά κριτήρια δεν γίνονται σεβαστές, τότε ολόκληρη η διαδικασία μετατρέπεται σε μια τυπική, σχεδόν προσχηματική ενέργεια, χωρίς πραγματικό αντίκρισμα για τον πολίτη.
Οι επιπτώσεις είναι πολλαπλές. Οφειλέτες που θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν τις υποχρεώσεις τους με ρεαλιστικούς όρους, οδηγούνται ξανά σε αδιέξοδο. Η οικονομική πίεση αυξάνεται, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς διαβρώνεται και η προοπτική ουσιαστικής εξυγίανσης απομακρύνεται. Την ίδια στιγμή, τα ίδια τα funds ενδέχεται να χάνουν την ευκαιρία για σταθερές και μακροχρόνιες εισροές, επιλέγοντας μια βραχυπρόθεσμη στρατηγική.
Το κρίσιμο ερώτημα αφορά τον ρόλο της Πολιτείας. Μπορεί να παρακολουθεί παθητικά αυτή την απόκλιση ή οφείλει να παρέμβει ώστε να διασφαλίσει την εφαρμογή της φιλοσοφίας του μηχανισμού; Η ανάγκη για σαφείς κανόνες και ουσιαστική εποπτεία είναι πλέον επιτακτική.
Σε διαφορετική περίπτωση, ο εξωδικαστικός μηχανισμός κινδυνεύει να παραμείνει ένα εργαλείο καλών προθέσεων, χωρίς πραγματική αποτελεσματικότητα. Και τότε, οι περίφημες 420 δόσεις θα συνεχίσουν να υπάρχουν μόνο στα χαρτιά, ενώ στην πράξη οι οφειλέτες θα καλούνται να αντέξουν μια τετραετία οικονομικής ασφυξίας. Με οδυνηρές συνέπειες για όλους.
