Μια έκταση 124 στρεμμάτων στην «Άνω Βούλα – Πανόραμα – Δικηγορικά» κουβαλά εδώ και δεκαετίες μια κλασική ελληνική εκκρεμότητα: ιδιοκτήτες που περιμένουν να αξιοποιήσουν γη και δασική νομοθεσία που δεν τους το επιτρέπει.
Με την απόφαση 1539/2025 το Συμβούλιο της Επικρατείας βάζει οριστικό φρένο στην πολεοδόμηση όσο η περιοχή παραμένει αναδασωτέα, αλλά ταυτόχρονα στέλνει μήνυμα στη Διοίκηση ότι δεν μπορεί να αποφεύγει την ευθύνη: πρέπει να εξετάσει σοβαρά αν για μέρος της έκτασης οφείλει εξαγορά ή αναγκαστική απαλλοτρίωση.
Τι ζητούσαν οι ιδιοκτήτες
Οι αιτούντες εμφανίζονται ως ιδιοκτήτες τεμαχίων μέσα στα 124 στρέμματα. Υποστήριξαν ότι η έκταση δεν ήταν ποτέ πραγματικά δασική ή ότι κηρύχθηκε αναδασωτέα με λάθος. Ζήτησαν να ανακληθεί η απόφαση του 1980 που την χαρακτήρισε «αναδασωτέα», να προχωρήσει η ρυμοτόμηση ώστε να χτιστεί, ή –αν αυτό δεν γίνεται– να πάρουν ανταλλαγή, εξαγορά, απαλλοτρίωση ή αποζημίωση.
Το βασικό τους επιχείρημα ήταν ότι είχαν «νόμιμη προσδοκία» πως, αφού η γη αποκτήθηκε κάποτε για οικιστική αξιοποίηση, κάποια στιγμή θα μπορούσε να οικοδομηθεί.
Η μεγάλη εικόνα: γιατί υπάρχει «αναδάσωση» από το 1980
Η έκταση αυτή συνδέεται ιστορικά με μεγαλύτερες παραχωρήσεις και αγορές γης που έγιναν τον 20ό αιώνα. Ένα μέρος της ευρύτερης ιδιοκτησίας μπήκε στο σχέδιο πόλης ήδη από το 1959.
Τα επίμαχα 124 στρέμματα όμως έμειναν εκτός σχεδίου και στη συνέχεια, μετά από πυρκαγιά το 1974, η Διοίκηση τα κήρυξε αναδασωτέα με απόφαση του 1980.
Εκείνη η απόφαση είχε δύο λογικές: από τη μία να αναγεννηθεί το δάσος στο κομμάτι που κάηκε και από την άλλη να γίνει «δάσωση» σε τμήματα της έκτασης για προστατευτικούς λόγους, ώστε να λειτουργήσει ως πράσινο ανάχωμα για την κάτω οικισμένη περιοχή.
Τι είπε το ΣτΕ για την πολεοδόμηση
Το ΣτΕ ήταν κατηγορηματικό: όσο η έκταση είναι αναδασωτέα, δεν μπορεί να πολεοδομηθεί. Το Σύνταγμα και η δασική νομοθεσία δεν επιτρέπουν να μετατρέπονται δάση και δασικές εκτάσεις σε οικιστικές ζώνες. Έτσι, το δικαστήριο απέρριψε το αίτημα να προχωρήσει ρυμοτόμηση και οικιστική ανάπτυξη.
Με απλά λόγια, ακόμη κι αν κάποτε υπήρχε σχέδιο να αξιοποιηθεί η περιοχή οικιστικά, σήμερα αυτό δεν περνάει νομικά, επειδή η περιοχή είναι δεσμευμένη ως αναδασωτέα.
Γιατί δεν «έπιασε» το επιχείρημα της αποζημίωσης λόγω προσδοκίας
Οι ιδιοκτήτες επικαλέστηκαν και την προστασία της περιουσίας, λέγοντας ότι το κράτος τους άφησε να πιστεύουν πως θα χτίσουν και τώρα τους το στερεί.
Το ΣτΕ απάντησε ότι αυτή η προσδοκία δεν ήταν ένα κατοχυρωμένο δικαίωμα, αλλά κάτι που εξαρτιόταν από μια προϋπόθεση: να πολεοδομηθεί η περιοχή.
Και αυτή η προϋπόθεση όχι μόνο δεν έγινε ποτέ πριν το 1975, αλλά μετά το 1975 έγινε ακόμη πιο δύσκολη έως αδύνατη, λόγω των κανόνων προστασίας των δασών. Άρα, το δικαστήριο έκρινε ότι δεν προκύπτει αποζημίωση μόνο και μόνο επειδή «ματαιώθηκε» μια προσδοκία.
Το κρίσιμο σημείο: το ΣτΕ ζητά να εξεταστεί αν πρέπει να γίνει εξαγορά ή απαλλοτρίωση
Εδώ βρίσκεται η ουσία της απόφασης. Το ΣτΕ παρατηρεί ότι δεν είναι όλη η έκταση ίδια. Υπάρχει ένα τμήμα που φαίνεται πως ήταν δασικό και κάηκε το 1974, άρα εκεί μιλάμε για κλασική αναδάσωση.
Υπάρχει όμως και τμήμα που δεν κάηκε και, με βάση όσα έχουν ειπωθεί διαχρονικά για την υπόθεση, μπορεί να μην είχε δασικό χαρακτήρα. Αυτό το τμήμα κηρύχθηκε «αναδασωτέο» κυρίως για να δασωθεί και να λειτουργήσει προστατευτικά για την κάτω περιοχή.
Και εδώ μπαίνει ένας σημαντικός κανόνας: όταν το κράτος δεν απλώς «ξαναφτιάχνει» ένα δάσος που υπήρχε, αλλά ουσιαστικά αποφασίζει να δασώσει μια έκταση για προστατευτικούς λόγους, τότε ο νόμος προβλέπει ότι πρέπει να εξεταστεί αν οι ιδιοκτησίες εκεί μπορούν να εξαγοραστούν ή να απαλλοτριωθούν.
Το πρόβλημα, λέει το ΣτΕ, είναι ότι η Διοίκηση δεν απάντησε ουσιαστικά σε αυτό το αίτημα. Έτσι, το δικαστήριο ακυρώνει τη σιωπηρή απόρριψη στο σκέλος της εξαγοράς/απαλλοτρίωσης και στέλνει την υπόθεση πίσω, ώστε να βγει νέα απόφαση με πλήρη αιτιολογία.
Τι πρέπει να κάνει τώρα το κράτος
Η Διοίκηση οφείλει να ξεχωρίσει καθαρά ποιο κομμάτι των 124 στρεμμάτων ήταν δασικό, κάηκε και αναδασώνεται για να επανέλθει η βλάστηση, και ποιο κομμάτι δεν ήταν δάσος ή δεν αποδεικνύεται με ασφάλεια ότι ήταν δάσος.
Αν προκύψει ότι υπάρχει τμήμα που στην πράξη «δασώθηκε» για προστατευτικούς λόγους, τότε πρέπει να εξεταστεί αν οι ιδιοκτησίες των αιτούντων βρίσκονται μέσα σε αυτό και αν πληρούνται οι προϋποθέσεις για να αγοραστούν από το Δημόσιο ή να απαλλοτριωθούν.
Τι σημαίνει πρακτικά η απόφαση
Η απόφαση 1539/2025 δεν ανοίγει δρόμο για χτίσιμο στην αναδασωτέα ζώνη. Αυτό το κλείνει.
Όμως ανοίγει –και μάλιστα υποχρεωτικά– έναν άλλο δρόμο: να μην μένουν οι ιδιοκτήτες «κρεμασμένοι» σε μια γενική απαγόρευση, όταν η ίδια η υπόθεση κρύβει ένα τμήμα όπου το κράτος φαίνεται να επέβαλε δάσωση για λόγους προστασίας της πόλης.
Εκεί, λέει το ΣτΕ, δεν αρκεί η σιωπή. Χρειάζεται καθαρή, τεκμηριωμένη απάντηση για το αν πρέπει να υπάρξει εξαγορά ή απαλλοτρίωση.
Πηγή: notioanatolika.gr